Blitz | Kliko dhe Informohu

 Lajmi Fundit

Çfarë është koha dhe pse vazhdon të qarkullojë?

Çfarë është koha dhe pse vazhdon të qarkullojë?
March 19
19:52 2016

Imagjinoni sikur koha të kthehej prapa. Njerëzit do të rriteshin duke u bërë më të rinj në vend që të bëhen të vjetër dhe, pas një jete të gjatë e përtëritjeje graduale, do të harronin gjithçka që kanë ditur më parë. Kjo është koha që përfaqësohet në një roman nga shkrimtari i shkencave Philip K. Dick, por, çuditërisht, drejtimi i kohës është gjithashtu një çështje me të cilën sociologët po përballen sot.
Ndërsa ne mendojmë se koha ka një drejtim të caktuar, fizikanët thonë se shumica e ligjeve natyrore janë në kohë “të kthyeshëm”, që do të thotë se funksionojnë po aq mirë në qoftë se koha përcaktohet në drejtimin prapa. Pra, pse koha gjithmonë ka ecur përpara? Dhe a do ta bëjë gjithmonë këtë?
A ka koha një fillim?
Në fakt, edhe vëzhgimi më i thjeshtë mund të na ndihmojë të kuptojmë kohën kozmologjike: për shembull fakti se qielli i natës është i errët. Nëse universi ka pasur një të kaluar të pafundme dhe po ashtu të pafundme në masë, qielli i natës do të jetë plotësisht i ndritshëm, i mbushur me dritë nga një numër të pafundmë yjesh në një kozmos që ka ekzistuar gjithmonë. Vëzhgimet kanë treguar se ajo është në fakt zgjerim dhe një normë përshpejtimi. Kjo do të thotë se ajo duhet të ketë origjinën nga një “shtet” më kompakt, që ne e quajmë Big Bang, duke lënë të kuptohet se koha ka një fillim.
Çfarë është koha?

Në mënyrë që t’i përgjigjemi pyetjes duhet të dimë vetitë themelore të hapësirës dhe kohës. Për të shpjeguar pse koha në vetvete është e pakthyeshme, na duhet të gjejmë procese në natyrë që janë të pakthyeshme. Një nga disa koncepte të tilla në fizikë është se gjërat kanë tendencë të bëhen më pak të “pastra” me kalimin e kohës. Ne e përshkruajmë këtë duke përdorur entropinë që shpjegon se sa “i planifikuar” apo i shkaktuar është një fenomen.
Rezulton se entropia mund të na shpjegojë më së miri lëvizjen e akrepave të orës. Ndërkohë që mund të duket sikur universi po bëhet i parashikueshëm – nga një det i egër relativisht i përhapur në mënyrë uniforme në fazat e hershme të krijimit të yjeve, planetëve, njerëzve, madje dhe kohës. Disa studiues argumentojnë se Big Bang nuk mund të ketë qenë fillimi, por mund të kenë qenë “universet paralele”, ku koha ecën në drejtime të ndryshme.
A ka koha një fund?

Koha ka një fillim, por nëse ajo do të ketë një fund varet nga natyra e energjisë së errët, e cila po shkakton zgjerimin në një normë të përshpejtuar. Shkalla e këtij zgjerimi eventualisht mund ta ndajë universin nën efektin e vazhdueshëm të forcave përshpejtuese të lëvizjes. Një tjetër ide është se mund të ndodhë një tkurrje e universit duke shkaktuar një gjendje me dendësi dhe temperaturë jashtëzakonisht të lartë ose universi thjesht mund të zgjerohet përgjithmonë.
Ndërsa kjo është jashtëzakonisht spekulative dhe shumë e vështirë, çfarë dimë është se vetëm kur të arrijmë të kuptojmë energjinë e zezë do të mund të dimë fatin e universit.

Etiketimet
Shperndaje